Yumru-Fide Dikimi


Yumru Fide Dikimi


Salep üretimi yumru yada fide kullanılarak yapılmaktadır. Yumrular sıcak yaz mevsimini dormant (hareketsiz) olarak uykuda geçirmektedir.
Genellikle ılıman sahil kısımlarında Ağustos sonu Eylül başında yumrular uyanır ve sürgün çıkışı başlamaktadır. Yüksek rakımlı ve sahil bandına göre soğuk olan iklimlerde ise vejetasyon birkaç ay gecikmeli olarak başlar. Ayrıca tür bazında daha geç uyanan ve gelişmeye başlayan salep çeşitleri de vardır.
Çoğunlukla yumrularda uyanma ve sürgün çıkışı Ağustos ayı sonuna denk gelmektedir.
Yumru dikiminde, dikim zamanı, dikim sıklığı ve dikim derinliğine dikkat etmek gereklidir. Yumru dikiminin filizlenme öncesi yapılması uygundur. Erken dikilen ve sulaması yapılan yumrularda, geç dikilen ve kuruda kalan bitkilere nazaran daha erken gelişim başlar.
Doğal olarak daha uzun gelişim sürecine sahip olurlar. Sonbaharın sıcaklarından istifade ederek gelişimleri daha güçlü olur. Böylece taze ve kuru yumru veriminin yükselmesi sağlanır. Bu nedenle dikim zamanın mümkün olduğu kadar erken yapılması faydalıdır.


Dikim Zamanı


Ancak tür ve iklim özelliklerine göre filizlenmeye başlayan salep yumrularında dikim zamanı esnek bir süreçtir. Gelişimin ilk aşamaları yavaş seyretmektedir.
Toprak hazırlığı tamamlanamadığı v.b. olumsuz durumlarda filizlenen yumrular dikim için serin bir depoda bekletilebilir ve uygun dikim ortamı hazırlandığında sürgünlere zarar vermeden dikilebilir. Bu aşamada köklere zarar vermemek önemlidir. Çünkü fide dikimi ya da bitkinin kontrolü için farklı zamanlarda sökülüp tekrar yerine dikilmesi durumlarında zarar gören köklerin kendini onaramadığı veya yeni kökler oluşturmadığı tespit edilmiştir. Bu nedenle fide dikiminde köklere zarar verilmemesi gerekmektedir.

Yumruların dikim derinliği 5-8 cm olması yeterlidir. Salep orkideleri hava neminden istifade etseler de, yüzeyde kalan ya da yüzeye çok yakın dikilen yumruların gelişimleri daha yavaş olur ve kuruma ihtimalleri söz konusudur.
Dikim sıklığı ise daha önemli bir konudur. Çünkü salep bitkisi türlere göre farklı yaşam alanı kaplamaktadır. Tabi ki üretim aşamasında birim alanda mümkün olduğu kadar maksimum sayıda bitki bulunması istenir. Sıklık bitkilerin gelişimlerini etkilediği gibi özellikle bakım işlemleri açısından da önemlidir. Seyrek dikimlerde yabancı ot kontrolleri için daha fazla işçilik ve maliyet ortaya çıkmaktadır.

Yetiştirilecek türe göre sıklık ayarlanmalıdır.
Serapias vomeracea türünde yapılan bir çalışmada 15x15 cm sıklıkta dikilen yumrularda 19.17 mm yumru çapı, bitki başına 1.77 gr kuru yumru verimi elde edilmiş, bu sıklıkta dekara 44.15 kg kuru yumru alınmıştır. 15x15 sıklıkta dekara yaklaşık 49.000 yumru dikilmekte ve ortalama 4 gramlık yumrulardan dekara 196 kg yumru gereklidir.
Samsunda yürütülen çalışmalarda ise dikim sıklığı Serapias ve Ophrys cinslerinde 15X5 cm civarında tutulmaktadır. Böylece birim alanda daha fazla bitki bulunur. 15x5 cm sıklıkta dekara yaklaşık 133.000 yumru dikilmekte ve bu sıklıkta ortalama 4 gramlık yumrulardan dekara 532 kg yumru kullanılır. Küçük alanlarda metrekare hesabı ile dikim yapılabilir. Bazı çalışmalarda metrekareye 50-60 yumru dikilmesi uygun görülmüştür. Bu sayı, sık dikimlerde 120-130 yumruya kadar çıkartılabilir.


Salep orkideleri diğer bitkilerden çok farklı bir kök sistemine sahiptir. Salep bitkilerinde silindirik ve etli yapıda fakat az sayıda kök bulunur. Yetiştiriciliği yapılan diğer kültür bitkileri gibi kılcal köklerle toprağı saran kazık ya da saçak köklere sahip değillerdir. Bu özellik, köklerine zarar verilmediği sürece, gelişimlerinin her döneminde yerlerinden sökülüp şaşırtma yapıldığında da yeniden fidelenmelerini mümkün kılmaktadır.
Dolayısıyla salep yumruları filizlenmeden önce, sürgün çıkışları görüldükten sonra ya da belli büyüklükte fide olduklarında dikilebilirler.


Sök-dik yöntemi uygulandığında yine bitkiler topraktan çıkartılıp tekrar yerlerine dikilmeleri söz konusudur. Sök-dik yöntemine göre çiçeklenme başlangıcında topraktan çıkartılan bitkiler taze yumrusu hasat edilerek tekrar yerlerine dikildiğinde, hayatlarına kaldıkları yerden devam ederler. Üretim bölümünde bahsedilen bu özellik tüm türler için denenmemiştir.
Üretime uygun olduğu düşünülen türlerde sök-dik yönteminin uygulanması yetiştiriciliğin devamı için zorunludur. Yukarıda bahsedildiği gibi fide dikim işleminde köklere zarar verilmemeli ve toprakla tekrar bütünleşmesi için dikim sonrasında mutlaka 1-2 kez sulanmalıdır.

Önemli Noktalar :

• Yumrular Ağustos ayı sonunda gecelerin soğuması ile beraber sürgün vermeye başlar.
• Yumrular Sonbahar’da soğukların etkisiyle uyanmaya başlar.
• Ağustos sonu, Eylül ayı başından itibaren dikilmeye başlanır.
• Yumrular sürgünleri yukarı gelecek şekilde belirtilen aralıklarda dikilmelidir.
• Fide dikimi Kasım-Aralık aylarında gerçekleştirilmelidir.

Önemli Noktalar :

• Büyüme noktaları yukarıya gelecek şekilde 10cmx10cm aralıklarla ve 5-8cm derinlikte m2’ye 100 adet gibi dikilmelidir.
• 5cmx5cm aralıklarla dikimde; 361 adet, 5cmx10cm aralıklarla dikimde; 190 adet ve 5cmx10cm şaşırtmalı aralıklarla dikimde ise; 181 adet yumru dikilmelidir.
• Yumrular tek sürgün noktası içerir. Bu sürgün noktalarının zarar görmemesine dikkat edilmelidir. Yumru dikiminden yaklaşık 2 ay sonra çıkışlar olmaktadır.
• Yumrular Alternaria spp. Mantari hastalıklara karşı fungisit etkili madde Thiram ile yumru ilaçlaması yapılabilir. Dozu 400gr/100kg yumru şeklinde daldırma şeklinde uygulanmalıdır.

Gölgeleme Uygulaması :

• Erken dikim dönemlerinde sıcak bölgelerde mutlaka gölgeleme yapılmalıdır.
• Dikim öncesi sulama yapılarak toprak sıcaklığının düşürülmesi yararlıdır.
• Gölgelemeye Mart - Nisan aylarında başlayıp, sıcaklıkların azaldığı Ekim ayına kadar devam edebilirsiniz.
• Salep Orkidelerinin gelişimlerini gölge alanlarda çok daha fazla geliştirdiği gözlemlenmiştir. Şayet imkanınız varsa gölgelemeyi tüm üretim sezonu boyunca yapabilirsiniz.

Herkese yardım edemeyiz,
ama herkes birine yardım edebilir..